Dag lezer,

Er is ook goed nieuws. “Razendsnel en op ongekende schaal rolt China duurzame energie uit”, bericht Cindy Huijgen vanuit Peking. “Daarmee is het land zowel de grootste vervuiler als de grootste voortrekker van de groene transitie ter wereld. Van de uitgestrekte woestijnen in Xinjiang tot aan de zuidelijke kust van Hainan sieren zonnepanelen en draaiende windturbines het Chinese landschap. In grote steden zijn nagenoeg alle bussen en scooters elektrisch en steeds meer inwoners kiezen voor een e-auto.”

De Chinezen die de enorme vergroening mee vormgeven vertellen Huijgen niet alleen over de technische uitdagingen en economische en de strategische motieven. Ze getuigen ook over iets wat we dreigen te vergeten als het gaat over de klimaatcrisis: hoe verdomd goed het kan voelen om er iets aan te doen.

“Onder de verzengende zon bouwen Ding Haijun en zijn vrouw Lin Li letterlijk aan een groene toekomst. Voor het staatsbedrijf PowerChina installeren ze zonnepanelen in uitgestrekte woestijnen en andere dorre vlaktes. ‘Gemiddeld zijn we een jaar met een project bezig’, zegt Lin Li. ‘Het voelt goed om dit werk te doen, we lossen er echte problemen mee op.’”

Klimaatveranderaars

Dat is ook wat de ondernemers in onze reeks ‘Klimaatveranderaars’ meegeven. Of ze nu nieuwbouw verduurzamen of metaalrecycling naar een hoger niveau tillen, producten en processen in hun sector maximaal vergroenen, dat genereert zoveel energie dat deze ondernemers met extra motivatie talloze hindernissen overwinnen.

Wie die mensen bezig ziet, vraagt zich af waarom je boterham verdienen met de grootste dreiging van allemaal mee helpen afwenden niet populairder is.

“Het idee dat vreugde essentieel is om actie te stimuleren of gedrag te veranderen is niet nieuw, maar lijkt op het eerste gezicht sterk in tegenspraak met de grimmige realiteit van klimaatverandering”, schrijft klimaatreporter Cara Buckley terecht in The New York Times.

Hoewel de broeikasgasuitstoot, de schade en dodentallen toenemen en vakantiebestemmingen in vlammen opgaan zijn er, vaak onder de radar, honderdduizenden mensen bezig met klimaatactie, van ondernemers tot ambtenaren, ingenieurs, buurtcomités en leerkrachten.

En ze hebben er plezier in. Dat is aanstekelijk en werkt veel beter om steeds meer mensen erbij te betrekken dan moraliserende donderpreken die schaamte moeten opwekken.

Spraakmakende rechtszaak

Vreugde is ook wat 27 rechtenstudenten uit Vanuatu voelen. Dat is een eilandstaat in de Stille Oceaan die dreigt weg te zinken. Ze spanden een unieke rechtszaak aan bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) over de juridische klimaatverplichtingen van staten.

Op hun voorzet en na jaren hard werk oordeelt de hoogste rechtsinstantie van de wereld in een advies dat landen het klimaat moeten beschermen. Ze zijn verplicht broeikasgasemissies terug te dringen op basis van de klimaatwetenschap. Wie die plichten schendt, kan aansprakelijk worden gesteld en moet “zorgen voor herstel, compensatie of genoegdoening”.

Zelfs VN-secretaris António Guterres, bekend om zijn krachtige taal over de urgentie en ernst van de klimaatcrisis en zijn waarschuwingen voor een mogelijke “ondergang”, kwam zonet met een opbeurende boodschap.

Op basis van twee nieuwe studies meldt hij in een online speech dat “de wereld op het punt staat een doorbraak te bereiken in de strijd tegen klimaatverandering omdat de wereldwijde energietransitie niet meer te stoppen is dankzij slimme economie en de fossiele brandstoffen opraken”.

Kostenefficiënter

In nieuwe rapporten van het Internationaal Agentschap voor Hernieuwbare Energie (Irena) en van de VN staat hoe de “drastisch dalende” kosten van hernieuwbare energie hebben bijgedragen aan de snelle groei van de sector, waardoor hernieuwbare energie nu bijna gelijk staat aan fossiele brandstoffen wat betreft wereldwijd geïnstalleerd vermogen.

Volgens Irena was in 2024 zo’n 91 procent van de in gebruik genomen projecten voor hernieuwbare energie kosteneffectiever dan alle nieuwe alternatieven op basis van fossiele brandstoffen.

De 582 gigawatt aan hernieuwbare energiecapaciteit die in 2024 aan het wereldwijde energiesysteem werd toegevoegd, hielp het gebruik van fossiele brandstoffen ter waarde van ongeveer 57 miljard dollar te vermijden. Volgens het VN-rapport overschreden de wereldwijde jaarlijkse investeringen in schone energie in 2024 voor het eerst de grens van 2 biljoen dollar.

Maar de titel van Guterres is veelzeggend: ‘A moment of opportunity’. De duizelingwekkende groei van hernieuwbare energie vindt voor bijna de helft plaats in China bezig en is nog altijd niet voldoende om de opwarming binnen veilige grenzen te houden. De kans om de crisis het hoofd te bieden is zeer tastbaar, maar het zal met andere woorden niet vanzelf gaan.

De rapporten van de VN en IRENA, en Guterres zelf, benadrukken dat “de transitie nog niet snel genoeg of eerlijk genoeg verloopt”. De collectieve mondiale klimaatactie heeft ervoor gezorgd dat de opwarming in deze eeuw is gedaald van iets minder dan 4 graden Celsius naar 3,1 graden.

Als alle landen hun voorwaardelijke klimaatbeloften uitvoeren, zou de opwarming kunnen dalen van 3 à 3,5 graden naar 2,6 graden. Dit zou nog lager kunnen zijn, namelijk 1,9 graden, als alle nettonulbeloften volledig worden gerealiseerd.

Er is dus nog altijd hoop in deze wereld die klimaatactie momenteel laat schieten. In deze wereld die steeds meer verstrikt raakt in een vicieuze klimaatcirkel.

Knellende knoop

Twee voorbeelden van die knellende knoop waarin we onszelf steeds verder verstrikken: we mogen dan wel massaal bomen bijplanten omdat die CO2 opslaan, steeds meer bomen gaan in rook op door de enorme zomerse bosbranden, waardoor ze een bron van CO2-uitstoot en zo een deel van het probleem worden.

En omdat het steeds heter wordt, worden steeds meer airco’s geplaatst. In een wereld die nog lang niet volledig op groene energie draait, betekent ook die ingreep meer opwarming.

Een vergelijkbare opbeurende en toch ook dubbele boodschap noteert collega Lotte Beckers bij professor ecologie Thomas Crowther (ETH Zürich). “Op dit moment verliezen we meer dan we winnen, maar de kloof wordt steeds kleiner”, zegt hij over de aanhoudende, massale ontbossing.

Maar hij gelooft “dat we tegen het einde van dit decennium meer zullen planten dan we kappen”. “Dat klinkt misschien te optimistisch, maar dat komt omdat er weinig oog is voor natuurherstel. Het is immers veel gemakkelijker om boomkap te tellen.

“Maar volgens berekeningen op 160 miljoen hectaren grond, die wij monitoren met ons project Restore, herstelt de vegetatie zich met 2 procent per jaar. Dat is enorm veel, namelijk 16 procent van het wereldwijde doel. Het is belangrijk dat we dat optimisme uitdragen in het klimaatdebat: aan dit tempo bereiken we tegen 2050 een totale opleving van de natuur.

“Ik zeg niet dat we de klimaatverandering niet zullen voelen, en de natuur zal er anders uitzien dan vandaag, maar er zal meer biodiversiteit zijn dan vandaag.”

Het is nodig om ons te laven aan die hoopgevende signalen en aan de vreugde van klimaatveranderaars. Maar we kunnen niet wegkijken van de uitslaande brand. In Lapland is het zo heet dat er enorm veel muggen in de natuur zijn en de rendieren hun toevlucht zoeken in steden. In Turkije is het 50,5 graden. In de VS brengt een hittekoepel zo’n honderd miljoen mensen in gevaar.

Zomerse groeten,