Dag lezer,

Wellicht hebt u het zich al afgevraagd: die nieuwsbrieven over wetenschap en klimaat met een portretfoto bij van Barbara Debusschere, zouden die echt door die redacteur zijn geschreven, of is dat tegenwoordig ook een product dat uit een AI-toepassing rolt?

Nu techgiganten ons artificiële intelligentie op alle mogelijke manieren opdringen omdat ze straks spectaculaire winsten moeten kunnen maken, zitten ook wij van de wetenschapsredactie steeds vaker te kauwen op de vraag: hoe bewijzen wij onze lezer dat wij echte mensen zijn?

Voorlopig komen wij uit bij het volgende antwoord: er zijn meerdere mensen getuige van twee heel erg menselijke aspecten aan deze nieuwsbrief.

Eén: tot frustratie van de chefs neemt de productie veel meer tijd in beslag dan de drie seconden die ‘de machines’ erover doen om ‘tekst’ uit te spuwen. Twee: ook in tegenstelling tot ChatGPT en consoorten delen wij geregeld met andere mensen de emoties die bij dit soort werk komen kijken.

Bijvoorbeeld: het schrijfplezier. Schaven aan een zin, een volgorde, beeldspraak en dat leuk vinden: dat zien wij de machines niet doen. Zij kennen geen plezier of andere menselijke emoties. Of zoals neuroloog en bewustzijnsexpert Steven Laureys (Universiteit van Luik) het samenvat in een gesprek over zijn onderzoek in China: “Er zit meer bewustzijn in een fruitvlieg dan in de krachtigste supercomputers.”

Soms zijn het trouwens ook negatieve emoties die hier opborrelen: onze bloedhekel aan oppervlakkig prutswerk dat door AI-modellen wordt verspreid is legendarisch, net zoals onze zorgen over de uitwassen van Grok, Gemini en co. En vooral: onze angst om gênante uitschuivers te maken, zoals Petra De Sutter recent zo treffend illustreerde, is zo verpletterend dat wij niet durven toegeven aan het grote gemak dat AI biedt.

Ook in de rechtbank en in het parlement bleek recent wat voor schade hallucinerende of malicieus ingestelde AI-programma’s kunnen aanrichten.

En zoals collega Dieter De Cleene bericht, is nu zelfs het hart van de wetenschap onbetrouwbaar aan het worden door de inzet van AI: het peerreview proces, waarbij wetenschappers elkaars onderzoek kritisch doorlichten voorafgaand aan de publicatie in een vakblad, wordt steeds vaker aan kunstmatige intelligentie overgelaten.

“Iedereen doet het; ook hoogleraren aan gerenommeerde universiteiten”, zegt computerwetenschapper Carine Lallemand (Technische Universiteit Eindhoven). “Dat ondermijnt de betrouwbaarheid van het wetenschappelijk proces.”

Niet dat het vroeger beter was. “Er verschijnt ook zonder AI al slecht onderzoek”, zegt bio-informaticus Stein Aerts, hoofd van VIB.AI, een onderzoeksafdeling aan het Vlaams Instituut voor Biotechnologie die inzet op AI. Maar het gebruik van artificiële intelligentie zet daar mogelijk nog een turbo op. “Als we straks door AI geschreven artikels krijgen, die worden gereviewd door AI, is dat rommel in het kwadraat”, zegt Aerts. “Het wordt dan nog makkelijker om met ‘peerreviewed wetenschap’ je eigen waarheid te onderbouwen.”

Kortom: de wetenschap wordt niet alleen aangevallen van buitenaf, door complotdenkers en politici zoals Donald Trump. Onderzoekers zagen nu ook zelf de poten onder hun eigen stoel weg.

Datzelfde geldt ondertussen helaas ook nog altijd voor de hele mensheid: nieuw onderzoek van Copernicus, het Europese centrum voor aardobservatie, toont hoe de planeet al binnen vier jaar structureel anderhalve graad warmer zal zijn wanneer het huidige uitstoottempo aanhoudt. Dat is tien jaar eerder dan is voorspeld, ondanks de vooruitgang die dankzij het Klimaatakkoord van Parijs wel al is geboekt.

Intussen wil Donald Trump na Venezuela met al zijn olie ook Groenland met al zijn olie, steenkool, mineralen en zeldzame aardmetalen inlijven. Omdat de ijskap op Groenland en het zee-ijs op de Noordpool steeds verder smelten, zodat er meer en meer vaarroutes en ontginningsprojecten mogelijk worden. Kortom: de Amerikaanse president die de opwarming van de aarde ontkent, ziet perfect de mogelijkheden die diezelfde opwarming van de aarde hem biedt.

Omdat wij dus geen AI-programma zijn en na dit overzicht naar adem happen, eindigen we met het opbeurende nieuws dat het VN-Oceaanverdrag na meer dan twintig jaar getouwtrek sinds zaterdag van kracht is. Door vervuiling, overbevissing en klimaatverandering zijn ook de oceanen er belabberd aan toe en amper 1 procent van de internationale wateren is beschermd tegen menselijke activiteiten, hoewel die volle zee essentieel is voor biodiversiteit, voedselzekerheid, de wereldeconomie, de klimaatstabiliteit en simpelweg om te blijven ademen: vijftig tot 80 procent van onze zuurstof wordt door de oceanen geproduceerd.

Vanaf nu kan die essentiële bondgenoot van de mens veel meer en beter beschermd worden.

Menselijke groeten,

De wetenschapsredactie