Dag lezer,

Wetenschap is ook: weten waar je aan toe bent in cruciale medische situaties. Bijvoorbeeld wanneer je bevalt. Je zou denken dat medische teams je dan begeleiden volgens een soort ‘gouden standaard’, gebaseerd op de meest recente kennis.

Maar dat blijkt niet zo te zijn, stelt collega Dieter De Cleene vast. Hij dook in een massa gegevens van Belgische ziekenhuizen en ontdekte dat het aandeel ingrepen bij de bevalling zoals keizersnedes en ‘knips’ - een snede ter hoogte van het perineum - sterk kan variëren. Hoewel aanbevolen wordt om daar terughoudend mee te zijn, blijkt dat in sommige ziekenhuizen bijna de helft van de kinderen met een knip ter wereld komt, terwijl dat in andere minder dan tien procent is. Ook het aandeel keizersneden, ingeleide bevallingen en kunstverlossingen varieert sterk.

“Patiënten moeten er maar op vertrouwen dat alles in hun ziekenhuis volgens het boekje gebeurt”, schrijft De Cleene. Om daar iets aan te doen, biedt zijn Bevallingsrapport een overzichtskaart die toont hoeveel keizersnedes, knips en kunstverlossingen elk ziekenhuis uitvoert in vergelijking met het gemiddelde. Weten hoe groot het risico is dat je, misschien wel onnodig en zonder overleg, ‘geknipt’ wordt, lijkt ons essentiële kennis.

De kennis over waar we ondertussen met zijn allen op afstevenen in de opwarmende wereld is dan weer wél heel vlot beschikbaar, maar wordt vooral weggeduwd. Dat ook wetenschappers daar defaitistisch van worden, zoals boomonderzoeker en klimaatexpert Valerie Trouet (Universiteit van Arizona) in haar recente en veelbesproken column optekende, is niet verbazend.

Zij zijn ook maar mensen. Ook klimaatwetenschappers, zoals Wim Thiery (VUB) en Jean-Pascal van Ypersele (UC Louvain), hebben al uitgesproken hoe heftig ze het vinden dat er nog altijd veel te weinig gebeurt om deze bedreiging serieus af te remmen terwijl ze die dagelijks groter zien worden.

Trouets column veroorzaakt ophef omdat het een uitzonderlijk harde, emotionele cri de coeur is op het moment dat klimaatrampen elkaar steeds sneller opvolgen, en er vlakbij, in Valencia, ruim 200 doden vielen bij overstromingen. Ook liep de klimaattop in Bakoe op een sisser af en is klimaatontkenner Donald Trump terug aan zet. Maar vooral omdat de onderzoekster, die het nieuwe Belgische Klimaatcentrum mee heeft opgestart en bijna twee jaar leidde, breekt met de dwingende ‘(media)regel’ die stelt dat we altijd moeten focussen op de ‘lichtpuntjes’ in de klimaatcrisis.

Sommigen, zoals geograaf Gerard Govers (KU Leuven), vinden het een slechte zet van Trouet omdat er ook redenen zijn om optimistisch te zijn. Anderen, zoals klimaatwetenschapper Leon Adriaensen (UGent), slaken net een zucht van opluchting omdat Trouet met haar ‘harde eerlijkheid’ het dictaat dat je ‘positief moet blijven omdat je anders een alarmist en een hystericus bent’ aan diggelen slaat.

Die (media)regel, die briljant wordt gehekeld in de film Don’t Look Up, is een heikele kwestie, ook hier op de (wetenschaps)redactie. Trouet stond tot nu toe bekend als een pragmatisch optimist en benadrukte steevast wat goed gaat, en dat doen wij hier ook geregeld. Zo hebben we bijvoorbeeld recent nog de analyse van econoom Koen Schoors (UGent) onder de aandacht gebrecht. Hij stelt: ‘Geloof de doemberichten over de ‘stilgevallen’ duurzaamheidsrevolutie niet’.

We berichten ook over de sterk gedaalde prijzen voor zonne- en windenergie en over hoe de allerergste opwarmingsscenario’s zijn vermeden. We interviewen de zeldzame ‘optimistische’ klimaatwetenschap Susan Solomon. En we zetten ‘Klimaatveranderaars’ in de kijker: ondernemers die met hun producten en diensten zorgen voor minder CO2-uitstoot.

Terecht, zo vinden wij. Wanneer je niet af en toe laat zien dat er veel gebeurt in positieve zin en dat er heel wat mogelijk is, geef je iedereen de verlammende boodschap dat we verloren zijn en niet in staat om ook maar iets te doen. Dat is desinformatie.

Tegelijkertijd breekt Trouet al even terecht en op een ongezien kordate manier met een krampachtig klimaatoptimisme dat ook tot desinformatie kan leiden. Wie uit schrik om clicks, klanten, lezers, vrienden, uitnodigingen voor feestjes te verliezen of om het label ‘alarmist’ opgeplakt te krijgen enkel spreekt of bericht over ‘de lichtpuntjes’, doet de waarheid ook geweld aan.

Omdat je dan het volledige plaatje niet toont. Dat ziet eruit als een wild kolkende rivier met hier en daar een boei om ons aan vast te houden, niet als een vredig kabbelend riviertje waarbij we de natuur met al onze inventieve ingrepen in bedwang weten te houden.

Ja, de prijzen voor hernieuwbare energie zijn de laatste tien jaar fabelachtig sterk gedaald, en we investeren daar meer dan ooit in. Maar tegelijkertijd zijn zonne- en windenergie fossiele energie niet aan het vervangen: die groei in hernieuwbare energie compenseert enkel de exponentieel stijgende vraag naar energie.

Ja, met de inspanningen die al zijn geleverd, hebben we opwarming met vier à vijf graden voorkomen. En nee, we gaan door de klimaatcrisis niet collectief uitsterven, zoals de overigens aan te bevelen podcast van de Nederlandse actrice en klimaatactivist Carice van Houten Eerste Hulp Bij Uitsterven suggereert. Maar de 2,7 graden waar we nu op afstevenen, betekenen een veel hardere, onvoorspelbare en gevaarlijke wereld.

Kort samengevat: er gebeurt veel goeds en dat toont dat er heel veel mogelijk is, maar het is niet voldoende. Ondanks alle inspanningen daalt de broeikasgasuitstoot nog altijd niet. Terwijl ze nu jaarlijks tussen de 2,7 en 7,6 procent zou moeten dalen, willen we het hier leefbaar houden.

De hoeveelheden broeikasgas die wij in de atmosfeer pompen, zijn het enige waar de natuurwetten op reageren. Het is nuttig voor onze mentale gezondheid om te focussen ‘op wat wel goed gaat’. Maar dat mag niet zodanig overheersend worden dat het totaalplaatje verdoezelt. Anders maken we onszelf wijs dat we goed bezig zijn.

Dat is niet zo. We hebben nu bijna een opwarming van anderhalve graden bereikt (in vergelijking met pre-industriële niveaus). Voorbij die grens dreigen de instorting van de Groenlandse en West-Antarctische ijskappen, de abrupte ontdooiing van de permafrost, de dood van alle tropische koraalriffen en de instorting van de Labrador Zee-stroming. We zijn op weg naar een wereld zoals Trouet die in haar column beschrijft : een waarin de klimaatrampen zich nog sneller opvolgen, met nog meer menselijk leed en nog meer miljarden aan schade. “Dan gaat al onze energie, onze mentale kracht en ons budget op aan het verwerken van klimaatrampen. Aan het pompen om niet te verzuipen”, schrijft ze.

Dat scenario staat al jaren in talloze rapporten en wordt steeds reëler. De neiging om dan hardnekkiger weg te kijken kan dan net groter worden. Maar, zoals Martin Wolf in Financial Times schrijft: de wetenschappelijke bevindingen negeren omdat ze ongemakkelijk voelen is even onverstandig als van een gebouw van 10 verdiepingen springen zonder parachute en hopen dat je wel zal kunnen vliegen.

Zo dom willen we toch niet zijn? Of zelf nog maar lijken?

Realistische groeten,