Dag lezer,

Koestert u ook het verlangen om zo lang mogelijk te leven? Afgaand op de massa aan tips over hoe je je levensduur maximaal op zou kunnen rekken, is de kans groot.

De belangrijkste kwestie is om zo lang mogelijk ‘fit en gezond’ te blijven, een uitdaging die ook kno-arts Sofie Claeys uiteenzet in haar boek Je hoeft niet jong te zijn om gezond te zijn. Wij onthouden dat dagelijkse rustmomenten cruciaal zijn. “Iedereen hamert altijd op het belang van slaap, maar slaap is geen wondermiddel. Je moet ook overdag momenten inbouwen om tot rust te komen”, adviseert Claeys.

Uit nieuwe vooruitzichten van het Federaal Planbureau blijkt alvast dat we in ons land effectief steeds langer zullen leven. Wie in 2080 in ons land wordt geboren, zal ongeveer 90 jaar worden.

Maar uiteindelijk gaan we allemaal dood. En hoewel er vandaag geen taboes meer lijken te bestaan, blijkt de dood nog altijd een joekel van een taboe. Magda De Meyer, voorzitter van de Ouderenraad, legt in een interview uit waarom dat ons in de weg zit in onze laatste levensjaren.

In een nieuw advies vraagt de Ouderenraad aan de overheid om vroegtijdige zorgplanning te voorzien met veel meer aandacht voor levenskwaliteit en eigen keuzes bij het stervensproces. “Ouderen moeten nadenken over hoe ze de laatste periode van hun leven willen doorbrengen”, zegt De Meyer. “De centrale vragen daarbij zijn: ‘Wat wil ik nog?’ En evengoed: ‘Wat wil ik absoluut niet? (...) Als iemand twee weken voor zijn overlijden nog een zware chemotherapie krijgt, dan vraag ik me echt af waarom zoiets gebeurt. In een wilsbeschikking kan een patiënt aangeven dat zo’n behandeling voor hem niet meer hoeft. Maar dan moet hij er ook op tijd over kunnen praten met zijn arts.”

De medische wereld wordt met de dag beter in de dood afwenden. Zo blijkt uit nieuwe cijfers van de Stichting tegen Kanker dat zeven op de tien mensen bij wie kanker wordt gediagnosticeerd vijf jaar later nog leven. Volgens de organisatie evolueren we dan ook naar een samenleving zonder ongeneeslijke kankers.

Maar de nieuwe behandelingen zijn duur, waardoor de uitgaven voor kankerbehandelingen in tien jaar tijd verviervoudigd zijn tot 2,2 miljard euro, zo bericht collega Dieter De Cleene. Om het systeem betaalbaar te houden, pleiten experts ervoor om de nieuwste behandelingen alleen in te zetten bij de specifieke groep patiënten die er aantoonbaar baat bij heeft. Dat vergt aanvaarding van alle anderen: ‘Bij mij kan deze behandeling de dood niet verder wegjagen’.

We kunnen ook zelf proberen om onze kans op bepaalde kankers te minimaliseren. Zo blijkt dat bijna 40 procent van de nieuwe kankergevallen wereldwijd potentieel te voorkomen zijn. Tabaksgebruik, infecties en alcoholgebruik zijn namelijk de belangrijkste oorzaken van kankers.

Je kan je ook op sommige kankers laten screenen. Maar Ann Van den Bruel, directeur van het Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg, waarschuwt dat vroege opsporing niet automatisch leidt tot een betere overlevingskans of minder zware behandelingen. Een groot risico is overdiagnose, waarbij traaggroeiende kankers worden ontdekt die nooit klachten zouden hebben veroorzaakt, maar nu wel leiden tot onnodige en belastende ingrepen zoals amputaties.

De gezondheid van onze omgeving op lange termijn blijft ondertussen zorgen baren. Het nieuwe Global Risks Report 2026 van het World Economic Forum (WEF) zet milieurisico’s bovenaan de lijst van bedreigingen voor de wereldeconomie. Het waarschuwt dat kortetermijncrises, zoals geopolitieke spanningen, de aandacht afleiden van de noodzakelijke langetermijninvesteringen in het klimaat, wat de kosten voor herstel verder opdrijft.

Wereldwijd blijkt bovendien dat de economische modellen die overheden, centrale banken en pensioenfondsen gebruiken in grote mate de snel toenemende risico’s van de klimaatverandering onderschatten. Staten en financiële instellingen gebruiken modellen die geen rekening houden met schokken als gevolg van extreme weersomstandigheden en klimaatomslagpunten en dat kan de wereldeconomie doen instorten, waarschuwen experts.

In ons land raken we ook heel erg achterop met de nodige renovaties van huizen. Maar liefst 92 procent van alle woningen moeten de komende 25 jaar worden gerenoveerd omdat ze niet langer aan de energienormen zullen voldoen. Maar Belgen blijken zich massaal te verkijken op wat een verbouwing écht kost. Vooral strengere energie-eisen en duurdere materialen drijven de factuur op, meldt collega Dimitri Thijskens.

Er is ook goed nieuws. De wereld investeerde vorig jaar 1.928 miljard euro in de energietransitie, meldt het financiële persbureau Bloomberg. Dat is 8 procent meer dan in 2024. Negen Europese landen rond de Noordzee ondertekenden een nieuw investeringspact voor windenergie en een rechtbank in Den Haag oordeelde dat Nederland inwoners van Bonaire beter moet beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Uiteindelijk gaat het allemaal over fantasie: het blijkt belangrijker dan we denken om ons in te beelden hoe we oud willen worden, hoe we ooit zullen doodgaan en hoe we deze planeet achterlaten.

Ondertussen stellen wetenschappers wel vast dat verbeelding geen exclusief menselijke trek is: bonobo Kanzi bleek perfect in staat mee te doen aan een imaginair theepartijtje.

Fantasierijke groeten,

De wetenschapsredactie